738255555.jpgimagesCARZNCRV.jpg


พระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาท

๑. ความหมายและความสำคัญของพระราชพิธี

พระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาทมีชื่อในกฎมณเฑียรบาลยุคต้นกรุงศรีอยุธยาว่า ทูลน้ำล้างพระบาท พิธีที่ให้ขุนนางข้าราชการเอา “กลอม” (กะ-ละ-ออม) คือสิ่งที่สมัยหลังเรียก กะออม มี 3 อย่างทำด้วยทอง นาค เงิน เรียก “กลออมทอง” “กลออมนาค” “กลออมเงิน” บรรจุน้ำ “ตั้งศีศะ” ทูนไปบนหัวเพื่อล้างพระบาทพระเจ้าแผ่นดินที่ประทับยืน มี “อ่างทอง รองพระบาท” แล้วเอาน้ำในกระออมนั้นล้างพระบาทเป็นเสร็จพิธีทั้งหมด คือการถวายความจงรักภักดีต่อพระเจ้าแผ่นดิน

๒. รูปแบบประเพณีมีความเหมือนหรือต่างจากสมัยอยุธยาและสุโขทัยอย่างไร

พระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาทตามกฎมณเฑียรบาลกล่าวไว้เป็นความรวม ๆ ไม่ชัดเจนเหมือนอย่างพระราชพิธีอื่น ๆ คือ ที่รัตนสิงหาสน์เบญจาเก้าชั้น ฉัตรทอง ฉัตรนาค ฉัตรเงิน และฉัตรเบญจรงค์ ส่วนในจดหมายของขุนหลวงหาวัด ใจความว่า เสด็จสรงสนานในมณฑปกลางสระ ปุโรหิตถวายมุรธาภิเษกแล้วจึงถอดฉลองพระองค์ เปลื้องพระภูษาแก่พราหมณ์ แต่ภายหลังว่าเป็นพิธีล้างพระบาท จึงเอาความอะไรแน่ไม่ได้ พิธีนี้ก็ได้สูญหายไป

พิธีทูลน้ำล้างพระบาทนี้จัดอยู่ในพระราชพิธี12เดือน เป็นเรื่องเดียวกับ พิธีนารายณ์บรรทมสินธุ์ ในคำให้การขุนหลวงหาวัดยุคปลายกรุงศรีอยุธยา เป็นเพียงแต่เรียกชื่อพิธีต่างไปตามยุคสมัยเท่านั้น

หากจะเปรียบเทียบกับพระราชพิธีในสมัยรัตนโกสินทร์ คาดว่าน่าจะมีส่วนคล้ายกับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ตรงที่ว่า มีการถวายน้ำให้กับพระมหากษัตริย์ โดยสมเด็จพระสังฆราช พระราชาคณะ พระอาจารย์วิปัสสนา พระบรมวงศานุวงศ์ เป็นเพียงส่วนที่คล้ายเท่านั้น หาได้เหมือนทุกประการแต่อย่างใด

๓. ลักษณะเด่นของพระราชพิธี

พระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาทนั้นมีลักษณะที่แตกต่างไปจากพระราชพิธีและพิธีอื่นคือ ขั้นตอนหรือกระบวนการในพระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาทนั้นไม่มีความเกี่ยวข้องกับพิธีทางศาสนาพราหมณ์เลยแต่อย่างใด ดังพระราชปรารภของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในตอนท้ายของพระราชนิพนธ์เรื่องพระราชพิธีสิบสองเดือน ความว่า “แต่การพระราชพิธีทั้งสองคือ ทูลน้ำล้างพระบาท หรือนารายณ์บรรทมสินธุ์นี้ ก็ไม่มีปรากฏว่ามีพิธีพราหมณ์แต่อย่างใด ดูพราหมณ์ก็ไม่รู้เรื่องรู้ราวอะไร

ตามกฎมณเฑียรบาลกล่าวไว้เป็นความรวม ๆ ไม่ชัดเจนเหมือนอย่างพระราชพิธีอื่น ๆ คือ ที่รัตนสิงหาศน์เบ็ญจาเก้าชั้น ฉัตรทอง ฉัตรนาค ฉัตรเงิน และฉัตรเบญจรงค์ ส่วนในจดหมายของขุนหลวงหาวัดใจความว่า เสด็จสรงสนานในมณฑปกลางสระ ปุโรหิตถวายมุรธาภิเษกแล้วจึงถอดฉลองพระองค์ เปลื้องพระภูษาแก่พราหมณ์ แต่ภายหลังว่าเป็นพิธีล้างพระบาท จึงเอาความอะไรแน่ไม่ได้ พิธีนี้ก็ได้สูญหายไ


Next_Vector_Icon.png
Next